Psixologga murojaat qilish yorliq emas
Bolalar psixologi faqat og‘ir muammo paydo bo‘lganda kerak bo‘ladigan mutaxassis emas. U bolaning hislari, xulqi va kundalik vaziyatini tushunishga, ota-onaga esa qo‘llab-quvvatlashning mos usulini topishga yordam beradi.
Murojaat qilish bolada albatta biror tashxis borligini anglatmaydi. Ba’zan bir necha uchrashuv oilaga vaziyatni boshqacha ko‘rish, maktab yoki bog‘cha bilan kelishilgan yo‘l tutish va bolaning ehtiyojini aniqroq eshitish uchun yetarli bo‘lishi mumkin.
Bir martalik holatdan ko‘ra davomiy o‘zgarish muhim
Har bir bola ba’zan xafa bo‘ladi, qo‘rqadi, jahli chiqadi yoki yolg‘iz qolishni istaydi. Xavotir odatdagidan kuchli bo‘lib, bir necha hafta davom etsa, kuchaysa yoki uy, bog‘cha, maktab va do‘stlar bilan munosabatga xalaqit bersa, mutaxassis bilan maslahatlashish foydali.
Bitta belgi asosida xulosa qilmang. Bolaning yoshi, yaqinda ro‘y bergan o‘zgarishlar, uyqu, salomatlik va turli muhitdagi holatini birga ko‘rish kerak.
His-tuyg‘ulardagi belgilar
Doimiy xavotir yoki qo‘rquv, kayfiyatning keskin almashishi, avval yoqtirgan mashg‘ulotga qiziqmaslik, oila yoki do‘stlardan chetlashish bolaning qiynalayotganini ko‘rsatishi mumkin. Qo‘rquvning nomi emas, uning bolaning kundalik hayotiga ta’siri muhim.
Bolaning gapini rad etmang va «bunda qo‘rqadigan narsa yo‘q» deb shoshilmang. «Senga hozir qiyinligini ko‘ryapman» kabi sokin jumla suhbat uchun xavfsiz joy yaratadi.
- Xavotir yoki qo‘rquvning uzoq davom etishi
- Kayfiyat va faollikning keskin o‘zgarishi
- Do‘stlar yoki oiladan tobora chetlashish
- Uyqu, o‘yin yoki o‘qishga sezilarli ta’sir
Xulqdagi o‘zgarishni vaziyat bilan birga kuzating
Tez-tez takrorlanadigan kuchli jahl, odatdagidan ko‘proq tajovuz, bog‘cha yoki maktabga borishni qat’iy rad etish, avval uddalagan ishlaridan keskin chekinish yoki xavfsizlikka zarar yetkazadigan harakatlar yordam kerakligiga ishora qilishi mumkin.
Bunday paytda bolani «injiq» yoki «tarbiyasiz» deb atamang. Xulq ko‘pincha bola hali so‘z bilan ayta olmayotgan zo‘riqishning ko‘rinishi bo‘ladi. Sababni topish uchun qachon, qayerda va nimadan keyin o‘zgarish yuz berishini kuzating.
Maslahatga qanday tayyorlanish mumkin?
Avval bolaning kundalik hayotini yaxshi biladigan kattalar bilan gaplashing. Tarbiyachi yoki o‘qituvchidan xuddi shunday o‘zgarishlar guruhda ham sezilgan-sezilmaganini so‘rang. Keyin kuzatuvlaringizni pediatr, oilaviy shifokor yoki bolalar bilan ishlaydigan malakali psixologga ayting.
Mutaxassis uchun bolaning faqat qiyin xulqi emas, kuchli tomonlari, qiziqishlari, oiladagi va maktabdagi o‘zgarishlar ham muhim. U bolaning hislari va xulqi vaziyatga javobmi yoki qo‘shimcha yordam zarurmi, shuni baholashga yordam beradi.
- O‘zgarish qachon boshlanganini yozing
- Uy, bog‘cha yoki maktabdagi farqlarni qayd eting
- Uyqu, ishtaha va kundalik faollikdagi o‘zgarishni ayting
- Bola nimada o‘zini yaxshi va ishonchli his qilishini ham tushuntiring
Bola bilan suhbatni bosimsiz boshlang
Suhbatni so‘roq qilishga aylantirmang. Rasm chizish, sayr yoki sokin o‘yin paytida ochiq savol bering: «So‘nggi paytda senga eng qiyin bo‘layotgan narsa nima?» Javob bermasa, majburlamang; yordamga tayyor ekaningizni ayting va keyinroq yana imkon yarating.
Psixologga borishni jazo yoki sirni ochib beradigan joy sifatida tasvirlamang. Bolaga bu hislar, fikrlar va kundalik qiyinchiliklar haqida gaplashish mumkin bo‘lgan xavfsiz uchrashuv ekanini yoshiga mos so‘zlar bilan tushuntiring.
Qachon darhol yordam so‘rash kerak?
Bola o‘ziga yoki boshqalarga zarar yetkazish haqida gapirsa, shunday harakat qilsa, uydan ketishga urinayotgan bo‘lsa, zo‘ravonlik yoki tahdid haqida aytsa yoxud uning xavfsizligi sizni jiddiy tashvishga solsa, kutmang. Uni yolg‘iz qoldirmang va mahalliy shoshilinch tibbiy yordam yoki tegishli himoya xizmatiga murojaat qiling.
Yordamni erta so‘rash ota-onaning ojizligi emas. Bu bolaning holatini jiddiy qabul qilish va unga xavfsiz, mos ko‘mak topishdir.
