Qo‘rqitish emas, tushuntirish
Xavfsizlik haqida gapirganda bolani qo‘rqitish kerak emas. Bola oddiy, aniq qoidalarni bilsa, xavfli yoki noqulay vaziyatda kattalardan yordam so‘rash osonroq bo‘ladi.
Suhbatni vahimali voqealardan emas, kundalik holatlardan boshlang: do‘konda yoningizdan uzoqlashib qolsa nima qiladi, notanish kishi yordam so‘rasa qanday javob beradi, qayerda kutishi mumkin.
Bola eslab qolishi kerak bo‘lgan qoidalar
- Ota-onadan so‘ramasdan notanish odam bilan hech qayerga bormaslik
- Notanish katta odam boladan yordam so‘rasa, avval ota-ona yoki ishonchli katta odamga aytish
- Adashib qolsa, yugurib ketmasdan turgan joyida qolish yoki uniformadagi xodimga murojaat qilish
- O‘zini noqulay his qilsa, baland ovozda ‘yo‘q’ deyish va yaqin kattani chaqirish
Uyda mashq qilib ko‘ring
3–5 yoshdagi bola uchun o‘yin shakli ayniqsa qulay. Masalan, navbat bilan ‘adashib qolgan bola’ va ‘yordam beruvchi katta’ rolini o‘ynang. Shunda bola faqat qoidani eshitmaydi, uni aytib va sinab ko‘radi.
Ota ham, ona ham mashqda qatnashsa, qoida oilaning umumiy odatiga aylanadi. Boladan uzoq, murakkab javob kutmang — bir-ikki sodda jumla kifoya.
Shaxsiy ma’lumotlar haqida
Bola o‘z ismini, ota-onasining ismini va zarurat bo‘lsa ular bilan bog‘lanish mumkin bo‘lgan ma’lumotni bilishi foydali. Lekin bunday ma’lumotni kimga aytish mumkinligini ham tushuntiring: oilaga, ishonchli tarbiyachi yoki rasmiy xodimga.
Suhbatni davom ettiring
Bir marta aytish yetarli bo‘lmasligi mumkin. Qoidalarni sayr oldidan, bog‘cha yo‘lida yoki bolaga mos hikoya orqali vaqti-vaqti bilan eslatib turing. Bola savol bersa, javobini jiddiy tinglang va uni ayblamasdan to‘g‘ri yo‘lni yana bir bor ko‘rsating.
