Rashk ko‘pincha xavotirni bildiradi
«Sen uni ko‘proq yaxshi ko‘rasan» yoki «Nega unga mumkin?» degan gaplar bolaning oiladagi o‘rniga ishonchi silkinganini ko‘rsatishi mumkin. Yangi chaqaloq, yosh farqi yoki ota-onaning vaqtiga bo‘lgan ehtiyoj bunday hislarni kuchaytiradi.
Rashk oilada hech qachon bo‘lmasligi kerak bo‘lgan nuqson emas. Muhimi, bolani uyaltirmasdan uning hisini tushunish va munosabatlarda xavfsizlikni qayta his qilishiga yordam berishdir.
Bolalarni bir-biriga taqqoslamang
«Qara, akang qanday yaxshi tutyapti» kabi gaplar bir qarashda rag‘batlantirishdek tuyuladi, ammo bolalarni raqobatga itarishi mumkin. Har bir bolaning yoshi, fe’li va ayni paytdagi ehtiyoji boshqacha.
Taqqoslash o‘rniga aniq harakatni ko‘ring: «Sen navbatingni kutding» yoki «Unga joy berishga harakat qilding». Bu bolaning o‘zidagi ijobiy qadamni sezishiga yordam beradi.
Har bir bola bilan alohida vaqt yarating
Uzoq va murakkab mashg‘ulot shart emas. Ota yoki ona bilan qisqa, bo‘linmagan vaqt bolaning «men ham muhimman» degan tuyg‘usini mustahkamlaydi. Birga kitob ko‘rish, choy tayyorlash yoki sayrda gaplashish ham yetarli bo‘lishi mumkin.
Bu vaqtni oldindan aytib qo‘yish va imkon qadar va’daga rioya qilish foydali. Uzoq davom eta olmagan kunlarda ham qisqa suhbatni saqlab qolish yaqinlikni qo‘llab-quvvatlaydi.
Hisni tan oling, xatti-harakatni boshqaring
«Rashk qilma» deyish bolaning ichki kechinmasini yo‘qotmaydi. Buning o‘rniga: «Hozir men kichkintoy bilan band bo‘lganimdan xafa bo‘lganga o‘xshaysan», deb hisni nomlash mumkin.
His-tuyg‘u qabul qilinishi mumkin, ammo urish, itarish yoki buyumni tortib olish xavfsiz emas. Sokin ovozda chegarani ayting, bolalarni ajrating va vaziyat tinchigach nima bo‘lganini birga muhokama qiling.
Bo‘lishishni majburlamang
Har bir bolaning shaxsiy buyumi yoki o‘yinchog‘i bo‘lishi tabiiy. Hamma narsani darhol bo‘lishishga majburlash ayrim vaziyatlarda himoyasizlik hissini kuchaytirishi mumkin.
Umumiy buyumlar uchun navbat, vaqt va almashish qoidalarini oldindan kelishib oling. Kattalar ham bolaning «yo‘q» degan javobini tinglasa, bola o‘z chegarasi va boshqalarning chegarasini yaxshiroq anglaydi.
Janjalda darhol aybdor izlamang
Aka-uka va opa-singillar har doim do‘st bo‘lib yurishi shart emas. Janjal paytida kim yomonligini aniqlashdan ko‘ra, avval xavfsizlikni ta’minlash, keyin har bir bolaning gapini eshitish foydaliroq.
Ota-ona «Siz ikkalangiz ham muhim ekansiz, endi yechim topamiz» degan umumiy xabarni berishi mumkin. Rashkni butunlay yo‘qotish emas, bolalarga hislarini so‘z bilan aytish va kelishishni asta-sekin o‘rgatish maqsadga muvofiq.
