Hislarni so‘z bilan aytish o‘rganiladi

Maktabgacha yoshdagi bola ko‘pincha ichida nimalar bo‘layotganini hali aniq tushuntira olmaydi. U xafa bo‘lsa yig‘lashi, jahli chiqsa baqirishi yoki charchasa injiqlashishi mumkin. Bu odatda ataylab qilingan qiyinchilik emas: bolada hali hisni tanish va uni so‘zga aylantirish ko‘nikmasi shakllanib boradi.

Uyda hislar haqida oddiy, odatiy suhbatlar bo‘lsa, bola vaqt o‘tishi bilan o‘zini yaxshiroq tushuna boshlaydi. Unga mukammal gaplar kerak emas; «xafa bo‘ldim», «jahlim chiqdi», «qo‘rqdim» yoki «xursandman» deyishni o‘rganishning o‘zi katta qadamdir.

Avval kattalar namuna bo‘ladi

Bola kattalarning hislariga qanday munosabatda bo‘lishini kuzatadi. Siz charchaganingizni sokin aytsangiz yoki reja o‘zgargani uchun ranjiganingizni nomlasangiz, hislarni yashirish shart emasligini ko‘rsatasiz.

Masalan: «Hozir biroz xafaman, chunki kunim og‘ir o‘tdi. Bir oz dam olsam, o‘zimni yaxshiroq his qilaman» deyish mumkin. Bu bola uchun his va unga g‘amxo‘rlik qilish o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi.

Kundalik vaziyatlarni nomlang

Bola yig‘layotgan yoki jahli chiqayotgan paytda faqat «tinchlan» deyish unga nima sodir bo‘layotganini anglashga kam yordam beradi. Avval taxminingizni muloyim qilib ayting: «Sen xafa bo‘lding shekilli, chunki o‘yin tugadi» yoki «Kutish qiyin bo‘lyaptimi?».

Bola darhol javob bermasa ham, bunday so‘zlar uning hissiy lug‘atini boyitadi. Keyinroq, vaziyat tinchgach, «Keyingi safar jahling chiqsa, menga aytishing mumkin» deb eslatish foydali bo‘ladi.

O‘yin orqali o‘rganish

  • Qahramonli kitobdagi obrazning kayfiyatini birga muhokama qiling: «U nima uchun xafa bo‘ldi?»
  • Ko‘zgu oldida quvonch, hayrat, jahldor yoki xafa mimikalarni ko‘rsating
  • Rasm chizishda ranglardan foydalaning: «Bugungi kayfiyating qaysi rangga o‘xshaydi?»
  • Qo‘g‘irchoq yoki yumshoq o‘yinchoq nomidan savol bering: «Ayiqcha xafa bo‘libdi, unga nima yordam beradi?»
  • Bog‘chadan keyin qisqa suhbat qiling: «Bugun seni nima quvontirdi? Nima qiyin bo‘ldi?»

Hisni inkor qilmasdan chegarani saqlang

Bolaning hisi qabul qilinishi mumkin, ammo barcha harakatlari ruxsat etilgan degani emas. «Jahling chiqishi mumkin, lekin urish mumkin emas» yoki «Xafa bo‘lishingni tushunaman, o‘yinchoqni otmaymiz» kabi gaplar bir vaqtning o‘zida hamdardlik va aniq chegara beradi.

«Yig‘lama, hech narsa bo‘lmadi» degan ibora ko‘pincha bolaning hisini kichraytirib qo‘yadi. Uning o‘rniga: «Ko‘ryapman, senga hozir qiyin. Men yoningdaman» deb aytish, keyin esa vaziyatga mos yechimni birga topish mumkin.

Bog‘cha va oilada bir xil til

Bola bog‘chaga qatnasa, uyda ishlatiladigan oddiy hissiy so‘zlarni tarbiyachi bilan ham bo‘lishish mumkin. Masalan, bola charchaganda jim qolishi yoki yangi guruhda avval kuzatishni afzal ko‘rishi haqida aytsangiz, kattalar uning holatini yaxshiroq tushunadi.

Ota-ona va tarbiyachi bir xil qisqa iboralarni ishlatsa — «xafa bo‘ldingmi?», «tanaffus qilamizmi?», «menga aytishing mumkin» — bola uchun turli muhitlarda ham xavfsiz muloqot paydo bo‘ladi.

Qachon qo‘shimcha yordam kerak?

Agar bolaning kuchli hislari uzoq davom etsa, uyda yoki bog‘chada doimiy qiyinchilik tug‘dirsa, o‘ziga yoki boshqalarga zarar yetkazish xavfi bo‘lsa, pediatr yoki bolalar psixologi bilan maslahatlashish foydali bo‘ladi. Bu yorliq qo‘yish emas, bolaga mos yordamni tanlashdir.